Jesteś w: Strona główna » Biznes » Prawo

Sukcesja dużych spółek

29.01.2018 08:17  Prawo
Sukcesja dużych spółek  Polskie przepisy nie znają zbyt wielu wehikułów sukcesyjnych. Polska nie ma także dużego doświadczenia związanego z przeprowadzaniem dużych sukcesji. Osoby, które dorobiły się majątku w latach 90 - tych zaczynają myśleć, w jaki sposób przekazać biznes następcom. Stąd sukcesja jest tak ważnym obecnie tematem. 
 
Z uwagi na fakt, że w prawie polskim nie występują takie instytucje jak fundacja prawa prywatnego czy trust, polscy właściciele dużych majątków często korzystają z rozwiązań zagranicznych. Jedną z możliwości jest założenie za granicą fundacji prawa prywatnego. Takie instytucje prawne funkcjonują np. w Austrii oraz Liechtensteinie. Fundacja prawa prywatnego, inaczej niż fundacja polska, nie musi być założona wyłącznie dla realizacji celów społecznie i gospodarczo użytecznych. Fundacja zakładana jest w celu zarządzania prywatnym majątkiem fundatora. 
 
Plusem takiego rozwiązania jest brak rozdrobnienia majątku, czego zwykle obawiają się właściciele. Majątek komasowany jest bowiem w jednym podmiocie jakim jest fundacja. Minusem natomiast jest oddanie prawa własności do majątku fundacji oraz utrata możliwości bezpośredniego zarządzania majątkiem przez fundatora. Obecnie również występuje tendencja do zaostrzenia przepisów podatkowych. Fundacja prawa prywatnego staje się zatem coraz mniej opłacalnym wehikułem sukcesyjnym. Być może z tego względu fundacji, jako mechanizmu sukcesyjnego nie wybrał Janusz Filipiak szykując zmianę za sterami Comarchu. 
 
 Innym rozwiązaniem, zaczerpniętym z kultury anglosaskiej jest trust. Trust jest jednak rzadziej wybierany przez polskich właścicieli, z uwagi na to, że jest to instytucja zupełnie obcą polskiemu systemowi prawnemu. Z tego względu sukcesja trustu mogłaby spowodować duże praktyczne problemy w momencie, w którym doszłoby do konfrontacji z polską rzeczywistością sądową. Trust, podobnie jak fundacja prawa prywatnego służy do zarządzania majątkiem prywatnym i pozwala na unifikację tego majątku. 
 
Kluczowa jest tu rola tzw. trustee, który zarządza majątkiem. Osoba powołująca trust może mieć jednak większy wpływ na decyzję podejmowane przez trustee, co niewątpliwie przemawia na korzyść trustu względem fundacji prawa prywatnego.  W praktyce zarząd majątkiem, podobnie jak przygotowanie dokumentacji założycielskiej przekazuje się podmiotom zajmującym się tym profesjonalnie, co mnoży dodatkowo koszty.
 
Inną możliwością jest stworzenie holdingu, tzn. założenie spółki w kraju, który z punktu widzenia konkretnego biznesu, a także rozwiązań prawnych i podatkowych istniejących w danym kraju, jest najbardziej korzystny. Do spółki, która stoi "na czele" holdingu, wnoszony jest majątek – spółki, a czasem także nieruchomości - a udziały w spółce matce pozostają przy pierwotnym właścicielu biznesu bądź jego rodzinie. Prawo spółek daje także duże możliwości co do zabezpieczania spółki na wypadek śmierci udziałowcy. Warto zatem zadbać o dobrych doradców, którzy przygotują spółkę na sukcesję. 
 
Podstawowym rozwiązaniem sukcesyjnym, o którym żaden właściciel pokaźnego majątku nie powinien zapominać, jest stworzenie i aktualizowanie testamentu. Testament daje możliwość nie tylko powołania do dziedziczenia całości majątku określonych osób, ale także przekazania konkretnego składnika majątku konkretnej osobie. Ważne jednak aby testament był aktualny. Składniki majątku się zmieniają, podobnie sytuacja rodzinna testatora. Ważne zatem, aby testament był okresowo sprawdzany i aktualizowany. 
 
Istotne jest aby informować wcześniej o planach sukcesyjnych zarówno kontrahentów, jak i pracowników. Niepewność co do dalszego losu firmy, zwłaszcza dużej, notowanej na giełdzie, może zachwiać jej pozycją. Nie można także zapominać o pracownikach, którzy są trzonem każdej firmy. Niepewność co do przyszłości firmy może spowodować niepowetowane straty kadrowe. Pracownicy cenią bowiem pewność pracy, a wizja sprzedaży firmy w obce ręce, bądź też brak jasnej komunikacji co do dalszych planów właściciela może skłonić pracowników do poszukiwania alternatywnych opcji zatrudnienia. 
 
Podczas planowania procesu sukcesji, fundamentalną kwestią jest wybór odpowiedniego „wehikułu” sukcesyjnego, który sprawnie i szybko pozwoli przejść ten proces. Jednym z czynników, który należy wziąć pod uwagę jest wielkość majątku nestora. Korzystanie z takich struktur jak chociażby fundacja prywatna prawa austriackiego lub Liechtensteinu, czy też trustu prawa maltańskiego, w niektórych sytuacjach może okazać się nieadekwatne w stosunku do posiadanego majątku. 
 
W większość przypadków utrzymanie zagranicznej struktury za życia oraz po śmierci nestora, wiąże się ze znacznymi nakładami finansowymi, dlatego zasadniczą sprawą, na którą nestor powinien zwrócić uwagę jest ekonomiczna zasadność wybranej struktury a także jej praktyczność z prawnego punktu widzenia. 
 
Nie w każdym przypadku zagraniczna struktura sukcesyjna okaże się optymalnym rozwiązaniem. Za przykład może posłużyć jedna ze spółek notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych. Właściciele spółki Comarch S.A., wybrali strukturę spółki komandytowo-akcyjnej, która ze względu na łączenie cech spółki osobowej i kapitałowej stanowi ciekawą alternatywę, aby odpowiednio zadbać o interesy swoich najbliższych. 
 
Spółka komandytowo-akcyjna, z jednej strony pozwala na rozdystrybuowanie akcji pośród najbliższych (za życia nestora), czyli ich wejście do struktury właścicielskiej, a z drugiej na przekazanie funkcji komplementariusza nestorowi, jeżeli taka jest intencja. Nestor będący komplementariuszem zachowuje uprawnienie do reprezentowania spółki, natomiast  odpowiednie rozwiązania mogą znacząco ograniczać możliwość pozbawienie go prawa do reprezentacji przez niezadowolonych akcjonariuszy. Dzięki takiemu rozwiązaniu, nestor już za swojego życia może przekazać majątek najbliższym, pozostając przy tym zarządcą. 
 
Niemniej, należy podkreślić, iż ze względu na kapitałowy charakter spółki komandytowo akcyjnej, w spółce tej może dojść do sytuacji decyzyjnego pata. Brak porozumienia akcjonariuszy może wstrzymać podjęcie istotnych decyzji, co może prowadzić do negatywnych konsekwencji dla spółki. Fundamentalne znaczenie ma dogłębna analiza poszczególnych postanowień statutu spółki, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia takich sytuacji. 
 
Warto także przyjrzeć się rozważanym scenariuszom pod kątem podatkowym. O ile bowiem samo przekazanie udziałów w spółce czy poszczególnych składników majątku w drodze darowizny czy spadku osobom z najbliższej rodziny będzie zwolnione od podatku od spadków i darowizn (w celu skorzystania ze zwolnienia konieczne może być zgłoszenie takiej darowizny/spadku naczelnikowi właściwego urzędu skarbowego), to już tworzenie wehikułu sukcesyjnego oraz wyposażanie go w majątek może już podlegać opodatkowaniu podatkiem dochodowym czy transakcyjnym. 
 
Należy także pamiętać o prawidłowym rozliczeniu podatku VAT, szczególnie w przypadku transakcji nieruchomościowych. Rozwiązania zagraniczne zwykle też nie będą neutralne podatkowo w Polsce, w przypadku gdy ich beneficjenci mieszkająw kraju. Dodatkowo w przypadku wehikułów zagranicznych trzeba się liczyć z obowiązkiem zapłaty podatku za granicą. Przykładowo, wniesienie majątku do prywatnej fundacji austriackiej jest opodatkowane na poziomie 2,5%.  
 
Anna Ślęzak-Gąsiorowska - radca prawny, JGBS Biernat&Partners 
Patryk Ryszewski - prawnik, JGBS Biernat&Partners 
Anna Zięba - doradca podatkowy, JGBS Biernat&Partners 
 

  • RSS
Dodaj artykuł do: Facebook Wykop.pl nk.pl blip.pl twitter.com

Komentarze

  

Dodaj komentarz (10-500 znaków)

biznes