Inwestycje.pl

« Powrót

Wznowienie postępowania w sprawie cywilnej

Co do zasady, zgodnie z art. 199 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego (kpc) sąd odrzuca pozew/wniosek „jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona”. W praktyce zdarzają się jednak sytuacje, w których po prawomocnym zakończeniu sprawy cywilnej wyjdą na jaw nowe, nieznane w chwili orzekania przez sąd dowody, czy też w chwili procedowania pozwany/uczestnik nie miał możliwości działania, etc. W takiej sytuacji zastosowanie ma instytucja wznowienia postępowania (art. 399 – 4161 kpc).

Wznowienie postępowania, jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, umożliwia ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Zgodnie z literalnym brzmieniem art. 399 § 1 KPC, skarga o wznowienie postępowania jest dopuszczalna w przypadku zakończenia postępowania prawomocnym wyrokiem. Jednakże regulację tę należy interpretować rozszerzająco, a mianowicie instytucję wznowienia postępowania stosuje się do prawomocnych orzeczeń merytorycznych, rozstrzygających sprawę co do istoty. Można również żądać wznowienia postępowania w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.

Główną przesłanką wznowienia postępowania jest jego nieważność. Nieważność postępowania zgodnie z art. 401 kpc zachodzi w przypadku:

1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się wyroku nie mogła domagać się wyłączenia;

2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa, była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowej.

Warto zwrócić szczególną uwagę na przesłankę braku możliwości działania strony. Pozbawienie możności działania jest utożsamiane z przyczyną nieważności postępowania w postaci pozbawienia strony możności obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 kpc). Działanie w postępowaniu ma na celu obronę praw strony, pozbawienie zaś tej obrony jest skutkiem pozbawienia możności działania – pozbawienie możności działania prowadzi do pozbawienia możności obrony. Doktryna i jurydykatura przyjmuje, iż pozbawienie strony możności działania nie musi być całkowite, by powodować nieważność postępowania. Niemożność ta nie musi występować w toku całego postępowania, by uzasadnić wznowienie postępowania. Oczywiście o nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możności działania można mówić tylko wówczas, gdy strona została pozbawiona uprawnień procesowych wskutek wadliwego postępowania sądu, a nie wtedy gdy strona na skutek własnego działania z uprawnień tych nie skorzystała, nie biorąc udziału w rozprawie, o której terminie została prawidłowo zawiadomiona (post. SN z 2 lutego 2006 roku II CZ 134/05). Określenie dotyczące pozbawienia strony możności działania odnosi się do sytuacji, w której z przyczyny leżącej poza osobą samej zainteresowanej strony, nie mogła ona wziąć udziału w sprawie (post. SN z 22 stycznia 2009 roku II PZ 38/08).

Nadto, można również żądać wznowienia w przypadku, gdy wyrok został oparty na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym, a także gdy wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa. Można również żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku prawnego, albo wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, a także w sytuacji gdy na treść wyroku miało wpływ postanowienie niekończące postępowania w sprawie wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą (art. 403 § 1,2 i 3).

Zgodnie z art. 407 § 1 KPC „skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzymiesięcznym; termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o wyroku dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy”. Bieg powyższego terminu rozpoczyna się z chwilą, w którym strona, czy też jej następcy prawni w sposób wiarygodny dowiedzieli się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia. Jak przyjmuje doktryna, decydujące jest faktyczne powzięcie wiadomości o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia, a nie dzień, w którym strona mogła lub powinna się dowiedzieć o podstawach wznowienia. Nadto należy zwrócić uwagę na postanowienie Sądu Najwyższego (IV CZ 84/06), w którym SN stwierdził, iż strona (następcy prawni) nie muszą wykazywać należytej staranności dla dowiedzenia się o wyroku, od którego biec zaczyna termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania. Należy zaznaczyć, iż po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku nie można żądać jego wznowienia, z wyjątkiem sytuacji gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.
 
W wyniku skutecznego wniesienia skargi o wznowienie postępowania, sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Podsumowując, należy zwrócić uwagę, iż kodeks postępowania cywilnego przewiduje dwa przypadki, w których skarga o wznowienie postępowania nie jest jednak dopuszczalna, a mianowicie:

1) od wyroku unieważniającego małżeństwo lub orzekającego rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron zawarła po jego uprawomocnieniu się nowy związek małżeński;

2) od prawomocnego orzeczenia wydanego na skutek skargi o wznowienie chyba, iż skarga o wznowienie postępowania została oparta na podstawie niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją lub ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą.

Marcin Zadrożny,Aplikant adwokacki
HILLS LTS S.A.

ps