Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw wprowadza szereg istotnych zmian w zakresie systemu orzecznictwa lekarskiego ZUS oraz zasad wydawania zwolnień lekarskich.
Definicje pracy zarobkowej oraz aktywności niezgodnej z celem zwolnienia
Ustawa wprowadza definicje „pracy zarobkowej” oraz aktywności „niezgodnej z celem zwolnienia”, zgodne z orzecznictwem Sądu Najwyższego. Dotychczas brak takich definicji rodził obawy, że nawet drobna aktywność mogła skutkować utratą prawa do świadczenia.
Za pracę zarobkową nie będą uznawane czynności incydentalne, wykonywane z uwagi na istotne okoliczności, o ile nie są one realizowane na polecenie pracodawcy.
Nowe przepisy dopuszczają wykonywanie „zwykłych czynności dnia codziennego” , np. wyjście do apteki oraz czynności incydentalne, których wymagają istotne okoliczności. Rozwiązanie to jest zgodne z dotychczasowym ugruntowanym orzecznictwem sądów.
Ponadto, na wniosek osoby, która przebywa na zwolnieniu lekarskim, będzie możliwe aby wykonywała pracę u jednego pracodawcy przy jednoczesnym korzystaniu ze zwolnienia lekarskiego u innego pracodawcy. Powyższe wynika ze specyfiki wykonywanej pracy, np. dziennikarz nie może prowadzić audycji z powodu chrypki ale może przygotować artykuł.
Skład komisji lekarskiej
Nowelizacja zmierza do wprowadzenia zasady orzekania we wszelkich sprawach dotyczących ustalania prawa do świadczeń – zarówno w pierwszej jak i w drugiej instancji w składzie jednoosobowym. Dotychczas sprawy te rozpoznawane były w drugiej instancji w składzie trzyosobowym. Niemniej jednak w sprawach o szczególnie skomplikowanym charakterze ustawa przewiduje rozpoznanie sprawy w składzie trzyosobowym. Przyjęte rozwiązanie ma na celu istotne uproszczenie oraz skrócenie procedury.
W odpowiedzi na braki kadrowe, ustawa przewiduje również bardziej elastyczne formy współpracy z lekarzami orzecznikami. Zgodnie z nowym brzmieniem przepisów możliwe jest ich zatrudnianie nie tylko na podstawie umowy o pracę, lecz także na podstawie umowy o świadczeniu usług.
Co istotne, lekarz orzekający w pierwszej instancji w danej sprawie będzie wyłączony od orzekania w tej sprawie w drugiej instancji, co zagwarantuje bezstronność. Przy wyznaczaniu lekarza drugiej instancji będzie uwzględniana posiadana specjalizacja, odpowiednio do schorzenia.
Co więcej, w określonych sprawach orzeczenia będą wydawane przez pielęgniarki/pielęgniarzy w sprawie chociażby orzeczenia niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Mając na uwadze powyższe, ustawa wprowadza sprawniejsze procedury oraz zwiększa przejrzystość przepisów. Została podpisana przez Prezydenta 7 stycznia 2026 r.
Źródło: Graś i Wspólnicy / Aleksandra Tomczyk
