Za naruszenie zakazu konkurencji pracownik odpowiada na podstawie przepisów o odpowiedzialności materialnej przewidzianych w Kodeksie pracy. Niedopuszczalne jest zastrzeżenie kary umownej za naruszenie przez pracownika zakazu konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy.
Brak możliwości zastrzeżenia kary umownej
Odpowiedzialność pracownika za naruszenie zakazu konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy została uregulowana w art. 101[1] § 2 k.p. Zgodnie z tym przepisem pracodawca, który poniósł szkodę wskutek naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji przewidzianego w umowie, może dochodzić od pracownika jej naprawienia na zasadach określonych w przepisach o odpowiedzialności materialnej pracowników.
Przepisy prawa pracy nie przewidują możliwości zastosowania w tym przypadku kary umownej. Skoro odpowiedzialność pracownika za naruszenie zakazu konkurencji została wyczerpująco uregulowana w Kodeksie pracy, nie jest możliwe też sięgnięcie do instytucji kary umownej przewidzianej w Kodeksie cywilnym (art. 483 k.c. w zw. z art. 300 k.p.). Przepisy Kodeksu cywilnego stosuje się bowiem odpowiednio wyłącznie w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa pracy.
Powyższe stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy, uznając, że klauzula wprowadzająca karę umowną za naruszenie zakazu konkurencji w trakcie trwania stosunku pracy jest niezgodna z prawem pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2.10.2002 r., I PKN 549/01).
Odpowiedzialność pracownika
W przypadku naruszenia zakazu konkurencji pracodawca może dochodzić odszkodowania na drodze sądowej. Zakres tej odpowiedzialności zależy od winy pracownika:
- Wina nieumyślna: Odpowiedzialność pracownika jest ograniczona do wysokości jego trzymiesięcznego wynagrodzenia.
- Wina umyślna: Pracownik odpowiada za szkodę w pełnej wysokości.
Podejmowanie przez pracownika działalności konkurencyjnej może stanowić również podstawę rozwiązania umowy o pracę, nawet gdy strony nie zawarły umowy o zakazie konkurencji. W takim przypadku podstawą odpowiedzialności jest naruszenie podstawowego obowiązku pracowniczego, jakim jest dbałość o dobro zakładu pracy, ochrona jego mienia oraz zachowanie w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę tj. art. 100 § 2 pkt 4) k.p. (Postanowienie Sądu Najwyższego z 09.04.2024 r., I PSK 108/23).
Podsumowanie
W obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do stosowania kar umownych wobec pracowników naruszających zakaz konkurencji w czasie trwania stosunku pracy. Wszelkie postanowienia umowne przewidujące taką karę są nieskuteczne, a pracodawca może dochodzić roszczeń jedynie na zasadach odpowiedzialności materialnej pracowników.
Źródło: Graś i Wspólnicy / Mateusz Zwierzchowski
